Üretim Sırasında Taş Kırılırsa Kim Öder: Fason Anlaşmasında Taş Maddesi

Taşı siz aldınız, atölyeye gönderdiniz, mıhlama sırasında kırıldı. Ya da atölye aldı, mıhlarken çatladı. Telefon çalıyor ve iki taraf da aynı cümleyi kuruyor: “bu bizden kaynaklanmadı.”

Bu konuşma, anlaşmada taş maddesi yoksa her seferinde yaşanır. Ve her seferinde ilişkiyi biraz yıpratır. Oysa taş kırılması nadir bir kaza değil; üretimin normal bir riski. Nadir olan, bu riskin kimde olduğunun önceden yazılmış olması.

Taş neden kırılır

Sebebi bilmeden sorumluluğu paylaştıramazsınız. Üç ana sebep var ve üçünün faturası farklı yere çıkar.

Taşın kendi kusuru

Doğal taşların içinde çatlak, iç gerilim ve inklüzyon bulunur. Zümrüt gibi taşlar zaten kırılgandır; içindeki çatlak ağı neredeyse tanımının parçasıdır. Bu tür bir taş, en usta elde bile mıhlama baskısını kaldıramayabilir.

Burada kusur işçilikte değil malzemededir. Taşı kim tedarik ettiyse risk onda olmalıdır.

Isıl şok

Lehim yapılırken parça ısınır. Taş takılıyken lehim yapıldıysa ya da temizleme sırasında sıcak sudan soğuk suya geçildiyse, taş genleşme farkı yüzünden çatlar.

Bu bir işçilik hatasıdır. Taşlı parçada hangi işlemin taş takılmadan önce yapılacağı bellidir; sıra bozulduysa sorumluluk atölyededir.

Mıhlama baskısı

Tırnak taşa fazla bastırıldığında ya da yuva taşa göre dar açıldığında taş kenarından çipler. Özellikle keskin köşeli kesimlerde (baget, prenses, markiz) köşeler en zayıf noktadır.

Bu da işçiliktir. Ama burada bir ayrım var: taş ölçüsü yanlış bildirildiyse ve yuva ona göre açıldıysa, hata ölçüyü verendedir.

Taşı kim tedarik ediyor, risk orada başlıyor

Anlaşmanın ilk maddesi bu olmalı. Üç model var.

Taşı siz gönderiyorsanız, taşın kalitesi ve kusuru sizin sorumluluğunuzdadır. Atölye gelen taşı olduğu gibi işler. Buna karşılık atölyenin işçilik hatasından doğan kırılma atölyeye aittir.

Taşı atölye tedarik ediyorsa, hem malzeme hem işçilik onda toplanır. Kırılan taşın yerine yenisi konur, siz ek ödeme yapmazsınız. Bu en temiz modeldir ama taş maliyeti birim fiyata yansır.

Karma modelde ana taşı siz, yan taşları atölye tedarik eder. Bu durumda hangi taşın kime ait olduğunun yazılı olması şarttır; yoksa kırılan taş her zaman “diğerinin taşı” çıkar.

Kabul edilebilir fire oranı

Toplu üretimde bir miktar taş kaybı normaldir. Sıfır fire beklemek gerçekçi değildir; özellikle küçük ölçülü pave taşlarda.

Anlaşmaya bir eşik yazın. Eşiğin altındaki fire atölyeye, üstündeki size ait olsun ya da tersi. Rakamı atölyeyle birlikte belirleyin; ürün grubuna ve taş cinsine göre değişir.

Eşiği yazarken şunu netleştirin: fire adet üzerinden mi, değer üzerinden mi hesaplanacak? Yüz adet küçük taşın ikisinin kırılması ile tek büyük taşın kırılması aynı orana denk gelir ama aynı zararı vermez.

Kırılan taş ne olacak

Bu madde sık atlanır ve sonradan güvensizlik yaratır. Kırılan taş atölyede mi kalacak, size mi gönderilecek?

Değeri yüksek taşlarda kırık parçaların size geri gönderilmesini isteyin. Hem kırılma sebebini görürsünüz hem de hesabın doğruluğunu kontrol edebilirsiniz.

Kırığın fotoğrafını da isteyin. Çatlağın nereden başladığı, kusurun taşta mı yoksa baskıda mı olduğunu çoğu zaman gösterir.

Anlaşmaya yazılacak maddeler

• Taşı kimin tedarik ettiği, ürün bazında
• Taş ölçüsü ve kalitesinin nasıl bildirileceği
• Kabul edilebilir fire eşiği ve nasıl hesaplandığı
• Eşik aşıldığında masrafın kime ait olduğu
• Kırılan taşın akıbeti ve fotoğraf yükümlülüğü
• Yerine konacak taşın kalitesinin nasıl belirleneceği
• Gecikmenin kime ait olduğu

Son madde önemlidir. Taş kırıldı, yenisi tedarik edilecek, sipariş gecikti. Müşteriniz bekliyor. Bu gecikmenin sorumluluğu kimde ve size haber verme süresi ne?

Yerine konacak taşın kalitesi

“Yenisiyle değiştirilir” cümlesi yeterli değildir. Yenisi neye göre seçilecek?

Aynı parti taş bittiyse başka partiden taş konur ve renk tonu tutmayabilir. Özellikle renkli taşlarda ve inci gibi doğal malzemelerde bu fark gözle görülür.

Anlaşmaya şunu yazın: yerine konan taş aynı parti değilse, ürün sevk edilmeden önce size fotoğrafla bildirilir. Onayınız alınmadan gönderilmez.

Ölçü bildirimini yazılı yapın

Taş kırılmalarının önemli bir kısmı ölçü iletişiminden doğar. “Beş milimetrelik taş” yeterli bir tarif değildir.

Şunları yazın: kesim tipi, uzun kenar, kısa kenar, yükseklik, kemer kalınlığı. Yuvarlak taşta çap ve yükseklik. Baget taşta üç ölçü birden.

Bir de taşın fotoğrafını gönderin. Ölçü tablosu ile fotoğraf birlikte gittiğinde yanlış anlaşılma neredeyse sıfıra iner.

Kırılgan taşlarda önden konuşulacaklar

Zümrüt, opal, tanzanit, apatit ve inci gibi malzemelerde risk baştan yüksektir. Bu taşları katalogunuza alacaksanız atölyeyle önceden konuşun.

Bazı atölyeler bu taşlarda mıhlama sorumluluğu almaz ya da fire eşiğini yüksek tutar. Bunu üretim başladıktan sonra öğrenmek yerine, ürünü katalogunuza koymadan önce öğrenin.

Alternatif de sorun: aynı görünümü daha dayanıklı bir taşla vermek mümkün mü? Zümrüt yerine yeşil safir, opal yerine laboratuvar opali gibi seçenekler hem fire riskini hem iade oranını düşürür.

Bu madde neden ilişkiyi korur

Taş maddesi, atölyeye güvenmediğiniz için değil, güveni sürdürmek için yazılır. Kırılma olduğunda kimse suçlanmaz; herkes anlaşmaya bakar ve devam eder.

Yazılı olmayan her risk, gerçekleştiği gün ilişkiyi test eder. Yazılı olan her risk, gerçekleştiği gün sadece bir prosedürdür.

Bizde nasıl

Atölyemizde taş tedariki ve mıhlama zincirin içindedir; tasarımdan paketlemeye kadar bütün aşamalar aynı çatı altında yapılır. Dışarı verilen iş olmadığı için bir parçanın hangi aşamada olduğunu her an söyleyebiliriz.

Siparişinizi kendi yazılım sistemimizden takip edersiniz. Ürün üretimde mi, kalite kontrolde mi, paketlemede mi, kargoda mı; panelden görürsünüz.

Minimum sipariş şartımız yoktur. Kırılgan bir taşla çalışmayı düşünüyorsanız önce tek parça üretip sonucu görebilirsiniz. Numune ücretlidir ve tam da bu amaca hizmet eder.

Kalite kontrol aşamasında neye baktığımızı kalite kontrol ve paketleme sayfasında anlattık. Üretim zincirinin tamamı üretim sürecimiz sayfasında.

Taşlı bir modeli konuşmak isterseniz yazın. Danışmanlık ücretsizdir; uzaktan bağlantıyla ya da Fatih’teki ofisimizde yüz yüze görüşebiliriz.