Kıymetli Maden İhracat Kuralı: İşlenmiş Takı ile Ham Metal Ayrımı

Bir kutuda 14 ayar altın bir kolye var. Başka bir kutuda aynı ağırlıkta işlenmemiş altın duruyor. İkisi de altın, ikisi de aynı gramda. Türkiye çıkışında ise aynı kapıdan geçmezler. Kıymetli maden ihracat kuralı, ürünün metalinden çok o metalin hangi hale getirildiğine bakar. Satıcıların en sık kaçırdığı ayrım burada.

Aşağıda işlenmiş takı ile ham metal arasındaki farkın nereden doğduğunu, altın ve gümüş ürünlerin pratikte nasıl ayrıştığını, geri gelen parçalarda ne olduğunu ve hangi otoritenin ne söylediğini anlatıyoruz.

Ayrımı yapan tek soru

Soru şu: elinizdeki şey bir ürün mü, yoksa hammadde mi. Cevap bütün çerçeveyi belirler.

Bitmiş bir takı, üzerine işçilik geçmiş bir üründür. Döküm yapılmış, montajı tamamlanmış, cilası çekilmiş, damgası vurulmuştur. Ticari hayatta bir eşya olarak dolaşır.

Külçe, granül, tel ya da levha ise hammaddedir. Üzerinde işçilik yoktur. Değeri doğrudan metalin kendisinden gelir. Bu iki grup, düzenleme tarafında birbirine karıştırılmaz.

Aradaki gri bölge de var. Yarı mamul parçalar, boş zincir metrajı ya da işlenmemiş plaka bu ikisinin arasında durur. Kataloğunuzda böyle kalemler varsa, onları bitmiş ürünlerle aynı torbaya koymayın. Her birinin ne sayıldığını ayrıca teyit ettirin.

İşlenmiş takı hangi çerçevede ilerler

Bitmiş takı, genel ihracat düzeninin içinde değerlendirilir. Faturasını düzenlersiniz, beyanını yaparsınız, gönderiniz yola çıkar. Diğer ürünlerden yapısal olarak farklı bir yol izlemez.

Ürünün değerli metalden yapılmış olması beyanı daha titiz hale getirir, ama kapıyı değiştirmez. Ayar, ağırlık ve içerik bilgisinin doğru yazılması burada daha kritik hale gelir. Ayar rakamının ne anlattığını 925 ayar gümüş ne demek yazısında ele aldık.

İstanbul gibi üretimin yoğun olduğu bir yerde çalışan bir atölye ile üretiyorsanız, ürünün bitmiş sayılması için gereken adımlar zaten tamamlanmış olur. Ürün kutuya girdiğinde bir eşyadır.

Beyanda ürünü tarif ederken de bu çerçeveyi koruyun. Ürün adı, metal, ayar ve ağırlık yazılır. Metalin kendisini öne çıkaran, ürünü arka plana atan bir tanım gereksiz soru üretir. Sattığınız şey bir kolyedir; içindeki altın onun malzemesidir.

Ham metal ayrı bir düzenlemenin konusu

İşlenmemiş kıymetli madenin ülkeden çıkışı ayrı kurallara tabidir. Burada devreye organize piyasalar, yetkili kuruluşlar ve özel izinler girer. Sıradan bir kurye gönderisiyle halledilecek bir iş değildir.

Bu alanın ayrıntısı sürekli güncellenir. Kurallar da, yetkili merciler de zaman içinde değişebilir. Ham metal çıkarma ihtiyacınız varsa bunu bir kurye şubesinde çözmeye çalışmayın; gümrük müşaviriniz ve bankanızla konuşun.

Pratikte çoğu takı satıcısının böyle bir ihtiyacı olmaz. Sattığınız şey bitmiş üründür. Ham metal tarafına yalnızca özel bir modelde geçilir.

Bu ayrımı bilmemek iki yönlü zarar verir. Bir yandan gereksiz korkuya kapılıp bitmiş ürün göndermekten çekinirsiniz. Diğer yandan hammadde niteliğindeki bir kalemi sıradan bir paket gibi yollayıp gerçek bir sorunun içine girersiniz. İkisi de aynı bilgisizlikten doğar.

Kendi metalinizi verdiğiniz model

Bazı alıcılar üretime kendi metallerini vererek girer. Bu, üretim tarafında kurulmuş bir hesap düzenidir. Metal size ait kalır, atölye işçiliği yapar, hesap has üzerinden kapanır.

Bu modelin nasıl işlediğini kendi metalinizle üretim yazısında anlattık. Çıkış tarafında bilmeniz gereken nokta şu: metalin size ait olması, gönderinin ham metal gönderisi olduğu anlamına gelmez. Ülkeden çıkan şey yine bitmiş üründür.

Beyanda ürünün tam değeri yazılır. Metali siz vermiş olsanız bile ürünün gümrük değeri, metal ve işçiliğin toplamıdır. Yalnızca ödediğiniz işçilik bedelini yazmak, değeri eksik göstermek olur.

Altın ürün ile gümüş ürün arasındaki pratik fark

İkisi de bitmiş takıdır ve aynı çerçevede ilerler. Fark, gönderinin taşıdığı değerde ortaya çıkar.

Altın gönderiler daha yüksek değer taşıdığı için daha sık kontrol görür. Beyanın tutarlılığı, ağırlık bilgisinin doğruluğu ve faturanın eksiksizliği burada daha fazla sorgulanır. Gümüş gönderilerde aynı titizlik gerekir, ama sorgulama sıklığı genelde düşüktür.

Değer yükseldikçe kanal seçimi de değişir. Yüksek değerli bir paketi hangi taşıyıcıyla ve hangi teminatla göndereceğiniz, gümüş bir gönderiye göre daha bilinçli verilmiş bir karar olmalıdır.

Bir başka pratik fark ağırlık tarafında çıkar. Altın üründe küçük bir gram farkı, gümüşteki aynı farktan çok daha görünür bir değer değişimi yaratır. Beyandaki ağırlığı tartıdan okuyup yazmak, altın gönderilerde daha da belirleyici hale gelir.

Geri gelen parçalar

Ürün her zaman tek yönlü gitmez. Onarım için geri gelen, ölçü değişimi için dönen ya da alıcının iade ettiği parçalar olur.

Geri dönüşün de bir evrakı vardır ve bu evrak ilk gönderiyle bağlantılı olmalıdır. Aynı ürünün gittiği ve geldiği belgelerle izlenebilir olması, ileride sorulacak soruların cevabıdır. İlk gönderinin fatura numarasını iade belgesine yazın.

Eritilmek üzere geri gelen ürün ise başka bir konudur. Bitmiş bir takı olarak çıkan bir parçanın hurda olarak geri dönmesi, iki farklı nitelik demektir. Bu durumda kendi başınıza ilerlemeyin.

Geri dönüşleri baştan planlamak da mümkündür. Alıcıyla anlaşmanızda iade edilen ürünün nereye, hangi belgeyle döneceğini yazın. Belirsiz bırakılan bir iade, ürünün yolda takılıp haftalarca beklemesiyle sonuçlanır.

Hangi otoriteye sorulur

Çıkış tarafındaki soruların muhatabı üç yerdedir. Gümrük işlemleri için gümrük müşaviriniz. Bedelin banka üzerinden yürüyen kısmı için bankanız. Vergi ve muhasebe tarafı için mali müşaviriniz.

Biz üretim tarafındayız. Ürünün ne olduğunu, hangi metalden ve hangi ayarda yapıldığını belgeleyebiliriz. Vergi ve gümrük danışmanlığı vermiyoruz ve bu ayrımı korumak sizin lehinize.

Duyduğunuz bilgiyi de tek kaynağa dayandırmayın. Bir kurye görevlisinin söylediği ile müşavirinizin söylediği çelişiyorsa, yazılı olan kaynağı arayın.

Sorunuzu da somut sorun. “Altın gönderebilir miyim” sorusu belirsizdir. “14 ayar, bitmiş, damgalı bir kolyeyi şu kanaldan şu ülkeye gönderiyorum; hangi belgeleri üretmem gerekiyor” sorusu tek bir cevap alır. Belirsiz soru, belirsiz cevap üretir ve o cevaba dayanarak paket hazırlarsınız.

Gönderiyi hazırlarken uygulayacağınız ayrım

Şu ayrımı sabitleyin: pakete koyduğunuz şeyin üzerinde işçilik var mı. Cevap evetse bitmiş ürün gönderiyorsunuz ve normal evrak setiyle ilerlersiniz. Cevap hayırsa o paketi hazırlamayın; önce müşavirinize sorun.

İkinci ayrım da şudur: metalin sahibi kim olursa olsun beyandaki değer ürünün tam karşılığıdır. İşçilik bedeli ile ürün değeri aynı satır değildir. Ürünün metal, ayar ve ağırlık bilgisini üretim ortağınızdan yazılı alın; beyanı o kayıtla kurun.