İhracatta KDV İstisnası Nasıl İşler

Yurt içi satışta fiyatın içinde bir vergi payı vardır ve bunu müşteriden tahsil edip devlete ödersiniz. Yurt dışı müşterisine sattığınızda aynı satır faturada boş kalır. İlk kez gördüğünüzde bir eksiklik gibi görünür. Oysa bu bir eksiklik değil, ihracatın temel kuralıdır. Vergi, ürünün tüketildiği ülkede doğar. Türkiye’den çıkan üründe Türkiye vergisi hesaplanmaz.

Aşağıda ihracatta katma değer vergisi istisnasının nasıl işlediğini, hangi satışların kapsama girdiğini, hangi belgelerin dayanak oluşturduğunu ve alış faturalarınızın bu tabloda nerede durduğunu anlatıyoruz.

İstisnanın arkasındaki mantık

Katma değer vergisi tüketim üzerinden alınır. Ürün Amerika’daki ya da İngiltere’deki bir müşteriye gidiyorsa tüketim orada gerçekleşir. Aynı ürüne iki ülkede birden vergi bindirmemek için ihracat vergiden istisna tutulur.

Bu mantık, ihracatın vergisiz olduğu anlamına gelmez. Vergi hattı kapanmaz, yalnızca satış tarafında sıfırlanır. Alış tarafında ödediğiniz vergi ise varlığını sürdürür ve ayrı bir mekanizmayla ele alınır.

Yurt dışındaki müşterinin kendi ülkesinde ödeyeceği vergi ise ayrı bir konudur. Onu siz hesaplamazsınız; teslim biçimine göre alıcı öder ya da siz üstlenirsiniz.

Uygulamada bu şu anlama gelir: yurt dışı müşterinizin ödediği tutarın tamamı size kalır, içinden yurt içi vergi ayrılmaz. Aynı ürünü Türkiye’deki bir müşteriye sattığınızda ise tahsil ettiğiniz tutarın bir kısmı sizin değildir. İki satışın brüt rakamı aynı görünse de elinizde kalan tutar farklıdır.

Hangi satış kapsam içindedir

İstisnanın uygulanabilmesi için satışın gerçekten ihracat olması gerekir. Üç koşul birlikte aranır: alıcı yurt dışındadır, ürün fiilen Türkiye gümrük bölgesinden çıkmıştır ve bu çıkış resmî bir beyanla kayda geçmiştir.

Üçüncü koşul en çok atlanandır. Ürünü yurt dışına gönderdiğinizi bilmeniz yeterli değildir. Gönderinin ticari beyanla çıkmış olması gerekir. Kişisel gönderi olarak çıkan paket bu koşulu karşılamaz.

Yurt dışındaki bir alıcıya Türkiye içinde teslim ettiğiniz ürün de ihracat sayılmaz. Belirleyici olan alıcının kimliği değil, ürünün nereye gittiğidir.

Numune gönderileri bu üç koşulu farklı biçimde karşılar. Bedelsiz çıkan bir parçada satış yoktur, dolayısıyla istisna edilecek bir satış tutarı da doğmaz. Yine de gönderi beyanla çıkar ve kaydı tutulur.

Dayanak belgeler

İstisnayı beyan ederken elinizde şunlar bulunur:

• İhracat faturası — istisnaya tabi olduğu belirtilmiş hâliyle.
• Beyan kaydı — gönderinin gümrükten çıktığını gösteren kayıt.
• Taşıma belgesi — ürünün fiilen sevk edildiğini gösteren evrak.
• Tahsilat kaydı — bedelin geldiğini gösteren banka hareketi.

Dördü bir arada durduğunda beyan tarafında açıklanacak bir şey kalmaz. Biri eksik olduğunda istisnanın kendisi tartışmaya açılır.

Belgeleri gönderi başına dosyalamak bu yüzden yalnızca düzen meselesi değildir. Vergi tarafındaki dayanağınız doğrudan bu dosyadır.

Bedelin yurda getirilmesi de bu tablonun parçasıdır. Tahsilatın hangi hesaba, hangi tarihte ve hangi para biriminde geldiği kayıt altındadır. Satış ile tahsilatı eşleştirememek, en sık karşılaşılan ve en geç fark edilen boşluktur.

Beyannameye nasıl girer

İhracat satışlarınız, vergi beyannamenizde istisna kapsamında gösterilir. Satış tutarı beyan edilir ama üzerinden vergi hesaplanmaz. Bu gösterim, satışın kayıt dışı kaldığı anlamına gelmez; tam tersine kayıt altına alınmasını sağlar.

Gösterimin biçimi ve hangi satıra yazılacağı mevzuatla belirlenir ve zaman içinde güncellenir. Bu kısmı mali müşavirinizle yürütün. Sizin göreviniz doğru veriyi doğru zamanda teslim etmektir.

Veriyi teslim etmenin en pratik yolu, gönderi tablonuzun ay sonunda hazır olmasıdır. Tabloda eksik hücre yoksa beyan tarafı da sorunsuz kapanır.

Gösterimi ay içinde takip etmenin bir yolu da satış kanallarınızı ayrı tutmaktır. Yurt içi satış ile yurt dışı satışı aynı listede karıştırmak, ay sonunda ayırmayı zorlaştırır. Kaydı kaynağında ayırmak sonradan ayırmaktan hızlıdır.

Alış tarafında ödediğiniz vergi

Ürünü üretirken ya da ürettirirken ödediğiniz vergi ortadan kalkmaz. Fason üretim faturası, malzeme faturası, paketleme ve kargo faturaları vergi içerir. Satış tarafında vergi hesaplamadığınız için bu tutarları mahsup edecek bir satışınız olmaz.

Mevzuat bu durum için bir mekanizma öngörür ve yüklenilen verginin iadesi mümkün olabilir. İşleyişi ayrıntılı ve şekle bağlıdır. Talebi mali müşavirinizle kurgulayın; kendi başınıza yürütülecek bir süreç değildir.

Sizin tarafınızda yapılacak iş, alış faturalarını düzgün toplamaktır. Fatura yoksa yüklenilen vergi de gösterilemez. Üretim maliyetinizin hangi kalemlerden oluştuğunu takı üretim maliyeti yazısında açtık; her kalemin faturası bu tablonun bir parçasıdır.

Ürettirdiğiniz her partide bu kalemlerin faturasını aynı düzende toplayın. Metal, işçilik, yüzey işlemi ve paketleme ayrı satırlarda görünüyorsa hem maliyet takibiniz hem vergi tablonuz netleşir. Tek satırlık toplu faturalar iki tarafı da bulanıklaştırır.

Kapsam dışında kalma sebepleri

İstisnanın uygulanamadığı durumlar genelde kurulum eksikliğinden doğar. En sık görülenler şunlardır: gönderinin ticari beyanla çıkmamış olması, faturanın ihracat tipinde düzenlenmemesi, beyan ile fatura tutarlarının ayrışması ve tahsilatın satışla eşleştirilememesi.

Dördü de gönderi anında çözülebilecek sorunlardır. Yıl sonunda çözülmeye çalışıldığında ise geriye dönük düzeltme gerektirir.

Pazaryeri satışlarında ayrı bir karışıklık doğar: platformun kestiği komisyon faturası ile sizin kestiğiniz satış faturası aynı şey değildir. Komisyon bir gider, satış ise bir gelirdir. İkisini aynı tabloda toplamak hem vergi hem tahsilat tarafını bulandırır.

Kargo firmasının kestiği fatura da alış tarafındadır. Gönderi başına ödediğiniz taşıma bedeli, ürünün maliyetinin bir parçasıdır ve kendi vergisini taşır. Bu faturaları gönderi dosyasına değil, ay bazlı gider dosyasına koymak takibi kolaylaştırır.

Fiyat kurarken istisnayı nasıl hesaba katarsınız

Yurt dışı satış fiyatınızın içinde yurt içi vergi payı bulunmaz. Yurt içi fiyatınızı olduğu gibi dövize çevirip yurt dışında kullanmak, tabloyu baştan yanlış kurar.

Fiyatın hangi para biriminde kurulacağı ayrı bir karardır ve üretim fiyatı hangi para biriminde kurulur yazısında tartıştık. Üretim tarafındaki ödeme düzeninin nasıl kurulduğunu ise fason üretimde ödeme düzeni yazısında ele aldık.

Üretim ortağınızın size kestiği fatura, sizin alış tarafınızdır. Bu faturanın düzenli ve ürünle eşleşen biçimde gelmesi, vergi tablonuzu doğrudan etkiler. Üretim sürecimiz sayfasında parçanın hangi kayıtlarla birlikte teslim edildiğini görebilirsiniz.

Uygulamanın doğru işlediğini gösteren kural

Ay sonunda iki rakamı yan yana koyun: o ay ticari beyanla çıkan gönderilerin toplam tutarı ve beyannamenizde istisna kapsamında gösterilen tutar. İki rakam birbirini tutuyorsa uygulama doğrudur.

Tutmuyorsa fark, beyanı oluşmamış gönderilerden gelir ve bu gönderileri tek tek bulmanız gerekir. Farkı ay içinde bulmak bir saatlik iştir, yıl sonunda bulmak bambaşka bir iştir. Vergi düzenlemeleri değişebildiği için bu karşılaştırmanın biçimini de mali müşavirinizle yılda bir gözden geçirin.